Merhaba, bu yazımızda okuma yazma öncesi çocuklarımızın kazanması gereken ön koşul kavram ve beceriler, okuma yazma öğretiminde kullanılabilecek yöntem ve teknikler, eğitim sürecinde kullanılabilecek araç gereçler ile verilecek eğitimi daha eğlenceli hale getirebilmek için uygulanabilecek oyunlar hakkında bilgi vermeye çalışacağım.

İlk okuma yazma öğretiminin amacı,çocuğa yaşamı boyunca kullanacağı okuma ve yazmanın temel becerilerin öğretmek, önceden bilinmeyen harfleri, heceleri, kelime ve cümleleri bir
araya getirerek kişilere metinleri okuma ve fikirlerini yazıyla anlatma yeteneği kazandırmaktır.

Amaçta da belirtilen okuma ve yazmanın ne anlama geldiğini açıklayacak olursak;

OKUMA: Sözcüklerin duyu organları yoluyla algılanıp anlamlandırılması kavranması ve yorumlanmasına dayanan zihinsel bir etkinliktir. Okuma işlemi gözlerin ve ses organlarının çeşitli hareketleri ve zihnin yazılı simgeleri anlaması ile oluşur.

YAZMA: Düşünceyi, duyguyu, olayı yazı ile anlatmaktır.

Okuma yazma öğretiminin amaçlarının gerçekleştirilmesinde birbirinin ön koşulu olan basamakların kazandırılması önem taşımaktadır. Çünkü bir basamağın amaçları bir sonraki basamağın ön koşulu olabilmektedir. Bir örnek verecek olursak, hazırlık dönemi davranışlarını kazanamayan birey, tümce basamağında başarısız olacaktır.

Okuma yazma için bireyde belirli ön koşul özellikler olması gerektiğini söylemiştik. Bu ön koşul özelliklere açıklık getirecek olursak, şu başlıklar altında toplayabiliriz.

1) GENEL BİLGİ DAĞARCIĞI
- Sebzeler - Meyveler - Hayvanlar- Taşıtlar- Meslekler- Giysiler- Zıt kavramlar

2) GÖRSEL ALGI
Aynı olanı bulma (gerçek nesne)
Farklı olanı bulma
İlişkili olanı bulma
Eksik tamamlama
Sıralama (olay sıralama)

3) EŞLEME VE SINIFLAMA
- Nesne - Resim - Şekil - Sayı

4) İŞİTSEL ALGI
Dinleme
Dinlediğine tepki verme
İşitsel ayrımlaştırma
Benzer sesleri ayırt etme
Farklı sesleri ayırt etme

5) KAS GELİŞİMİ
Büyük kas gelişimi(kolları döndürme,başı çevirme vb)
Küçük kas gelişimi(boyama,yırtma,ip sarma vb)

6) SOSYAL VE DUYGUSAL UYUM
Nezaket sözcüklerini kullanma
Arkadaşlık ilişkileri
Oyunda sırası gelince oyuna katılma

7) DİL GELİŞİMİ
Nerede,kim,hangisi,ne zaman vb soru kelimelerini bilip kullana
bilmesi.

8) DİKKAT
Nesneler arasındaki farkı sezme,kıyaslama yapma

9) EL GÖZ KOORDİNASYONU
Kalem tutma
Parmak takibi
Doğru yeri işaret etme

10) SEMBOLİK OYUN
Nesne yada hayvan taklidi yapma
Hayali kişilerle oyun kurabilme
Evcilik oyunu oynama

Belirtilen ön koşul özellikler kazandırıldıktan sonra okuma ve yazma çalışmalarına geçiş yapılabilir.Okuma ve yazma çalışmaları içinde belirli bazı hazırlık çalışmaları yapılmalıdır.bunlar:

OKUMAYA HAZIRLIK:

GÖRSEL OKUMA: Okuma çalışmalarından önce bireyin görselleri tanıma,anlama,yorumlama ve anlatım becerilerini geliştirici etkinlikler yapılır.bunlar;

a) Gördüğü resmi tanıma diğerlerini ayırt etme
b) Söylenen kelimenin görsel karşılığını bulma
c) Söylenen cümleye uygun resimler bulma
d) Sorulan soruyu görsellerden yararlanarak cevaplama
e) Görsellerden yararlanarak hikaye oluşturma
f) Oluşan hikayedeki kahraman,yer,olay ve zaman hakkında konuşma

YAZMAYA HAZIRLIK:

a) El hareketleri( el açıp kapama vb)
b) Boyama etkinlikleri
c) Serbest çizgi çalışmaları
d) Harfleri yazmaya yönelik düzenli çizgi çalışmaları
e) Dik, yatay, eğik, sağa, sola vb çizgi çalışmaları

İLKOKUMA VE YAZMA ÖĞRETİMİ YÖNTEMLERİ

Bu yöntemleri beş başlık altında toplayabiliriz.

1) Birleşim(sentez,harf,alfabe)yöntemi
2) Çözümleme yöntemi
3) Karma(karışık)yöntem
4) Öykü yöntemi
5)Ses temelli cümle yöntemi

Bu yöntemleri nasıl uygulandığını,neleri içerdiğini,olumlu ve olumsuz özelliklerinin neler olduklarına açıklık getirelim.

1) BİRLEŞİM YÖNTEMİ:
Bu yönteme göre ilk okuma yazmaya önce harflerin öğretilmesi ile başlanır.Daha sonra sessiz harflerin önüne ve arkasına sesli harfler getirilerek seslendirme yapılır.hecelerden kelime,kelimelerden cümleler oluşturulur.örneğin,a,e,ı,i,o,ö,u,ü harfleri öğretilir.Sonra sonra sessiz harfin önüne ve arkasına bu sesli harfler getirilerek heceler oluşturulur.sa,se,sı,si,so,sö,su,sü heceler oluşturulup kavratılır.
Bu yöntemde amaç,okumanın kısa sürede öğretilmesidir.Ancak bu yöntem bazı olumsuz özelliklerde taşımaktadır.Şöyle ki;sık sık tekrar yapılması,hecelemeyi çabuk bırakamaması,dikkatini hece ve harflere yönelttiği için anlamanın az olması,sessiz harflerin tek başına seslendirilmesindeki zorluk,uzun süreli hece tekrarı yapılmasının çocuğu okumadan uzaklaştırması gibi.

2) ÇÖZÜMLEME YÖNTEMİ
Bu yöntemde çocuğun yaşantıları,çevresi ve sözcük dağarcığı göz önüne alınarak kısa cümlelerle okuma yazma öğretimine başlanır.Daha sonra cümleler kelimelere,kelimeler hecelere,hecelerde harflere bölünerek okuma yazma kavratılır.
Bu yöntem çocuk psikolojisine daha uygundur.Çünkü çocuk toptan algılama özelliğine sahiptir.Bir şeyi bütün olarak kavrar.Okuma yazma bu yöntemle öğretildiği zaman çocuk doğru,hızlı ve anlamlı okuma becerisi kazanır.

-Çözümleme Yönteminde Öğretim Etkinlikleri:

a)Cümle Öğretimi:
-İlk cümleler çocukların bildiği ve kullandığı cümlelerden oluşmalıdır.
-Seçilecek cümleler anlamın kolay kavratmak için düzeylerine uygun az harfli kısa sözcüklerden oluşmalıdır.
-Cümleler somut olmalıdır.
-Cümleler büyük ve küçük harflerle birlikte verilmelidir.
-Öğretilecek cümle önce eğitimci tarafından okunur.Sonra çocuğa yazdırılır.çocuktan deftere yazılan tümceyi okuması istenir ve okutulur.Daha sonra tümce bakarak yazdırılır.Son aşama bakmadan yazdırma çalışmasıdır.
-Öğrenci ortalama 15 tane tümceyi tanıyıp ezbere yazdığında kelime dönemine geçilebilir.

b)Cümle Çözümleme:(cümleyi sözcüklere ayırma)

c)Sözcük Çözümleme:(sözcükleri hecelere ayırma)
Bu aşamada kelimeler hecelere ayrılır.Benzer heceler çocuğa buldurulur.Sözcükler çizgiyle ayrılır.Öğretilen hecelerden anlamlı sözcükler oluşturulur.Bu sözcüklerden de cümleler oluşturulur.

d)Hece Çözümleme:( hecelerin harflere ayrılması)
Bu dönemde harf tanıma çalışmaları yaptırılır.Ortalama 10 cümle kelimelere ayrıldıktan sonra hecelerine ayrılmalıdır.

e)Serbest Metin Çalışmaları:
Bu dönemde yeni metinler oluşturulur.bunlarla okuma yazma çalışmaları yaptırılır.kısa ve kolay metinlerden,uzun ve karmaşık metinlere doğru bir yol izlenmelidir.

3) KARMA(KARIŞIK) YÖNTEM.
Bu yöntemde önce cümle ve sözcükler öğretilirken aynı zamanda hece ve harflerin verilmesine hemen başlanır.Böylece çocuk cümleyi,sözcüğü,heceyi ve harfi birlikte öğrenmiş olur.Bu yönüyle çözümleme yönteminin hızlandırılmış şeklidir.Bu yöntemle okumaya kısa sürede geçilir ama anlamlı,doğru ve hızlı okuma gerçekleşmemektedir.

4) ÖYKÜ YÖNTEMİ

Bu yöntemde kısa bir öykünün cümle cümle kavratılması ,bu öykü üzerinde çalışmalar yaparak sözcük,hece ve harflerin yani okuma ve yazmanın kavratılması amaçlanmaktadır.

5) SES TEMELLİ CÜMLE YÖNTEMİ

Bu yöntemde ilk okuma yazma öğretimine seslerle başlanmaktadır.Anlamlı bütün oluşturacak birkaç ses verildikten sonra seslerden hecelere kelimelere ve cümlelere ulaşılmaktadır.
Bu yöntem,dinleme,okuma, konuşma,yazma ve görsel sunu olmak üzere beş öğrenme alanı ile birlikte yürütülmektedir.

-Ses temelli cümle yönteminin öğretim aşamaları:
-İlk okuma yazmaya hazırlık
-İlk okuma yazmaya başlama ve ilerleme
-Sesi hissetme ve tanıma
-Sesi okuma ve yazma
-Sesten heceler,hecelerden kelimeler,kelimelerden cümleler oluşturma
-metinler oluşturma

Ses temelli cümle yönteminin öğretim aşamalarını bir örnekle açıklayalım:
(e) sesi verilirken öncelikle sesi hissetme çalışması yaptırılır.(bebeği kucağında olan bir anne resmi)eee sesi çıkarttırılır.sonra içinde (e) sesi geçen kelimeler gösterilir.çocuktan (e) sesinin olduğu kelimeleri bulması ve göstermesi istenir.ses tanıma aşamasından sonra ses okutulur ve yazdırılır.sonra(l) sesi aynı aşamalar izlenerek kavratılır.

e - el - ele el ele

(ses) (hece) (kelime) (cümle)

a at ata Talat Talat al

(ses) (hece) (kelimeler) (cümle)

bu yöntemde sesler belirli gruplara ayrılmıştır.

1.grup( e,l,a,t)
2grup ( i,n),(o,r),(m,u),(k,ı)
3.grup (y,s,d),(ö,b,ü),(ş,z,ç),(g,c)
4.grup (p,h),(ğ,v),(f,j)

İLK OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİNDE KULLANILABİLECEK ARAÇ GEREÇLER

-Fasulye,çubuk vb araçlar
-Fişler
-Metin tabloları
-Tümcelere kelimelere uygun resimler
-Belirtke Tabloları
-Kelime Piyangosu

İLK OKUMA YAZMA ÖĞRETİMİNDE OYUNLARDAN YARARLANMA:

Çocuğun yaşantısında oyun büyük bir yer tutmaktadır.Bir çok kavram oyun yoluyla verilmektedir.Aynı şekilde okuma yazma çalışmaları yaparken de oyunlardan faydalanılabilir.Öğretilen cümle kelime hecelerin unutulmasını önlemek için bol bol tekrar yapılması gerekmektedir.Oyun yoluyla bu tekrarların zevkli hale gelmesi sağlanabilir.İlk okuma yazma öğretiminde kullanılabilecek oyunlardan bazıları şunlardır.

1) Balon Şişirme Oyunu:
Balonlar alınır.ve bu balonların üzerine öğrenilen kelime,hece yada cümleler yazılır.Bu heceler yan yana getirilerek anlamlı kelimeler yaptırılır.

2) Numarayı Bul Oyunu:
Kartona 10 tane kutu çizilerek bunlara bir numara verilir.Bu kutuların içine farklı kelimeler yazılır.Öğretmen tarafından bir numara söylenir ve öğrenci tarafından o kutudaki kelimeyi bulması istenir,okutulur ve yazdırılır.

3) Kelime Piyangosu:
60-70 cm çapında ortasında kolayca dönebilen bir gösterge bulunan kartondan bir tablo hazırlanır.Bunun üzerine tekrar ettirilecek kelime yada hece tutturulur.Çocuk tablonun üzerindeki göstergeyi çevirir hangi kelime yada heceyi gösteriyorsa o kelime okutulur ve yazdırılır.

4) Hece Piyangosu:
Kelime piyangosu gibi mukavva üzerine yapılır.göstergenin üzerine heceler ile birleştiği zaman kelime oluşturacak bir hece konur.Kenar
larına da kesilen heceler konur.Gösterge çevrildiğinde hangi heceyi gösteriyorsa iki hecenin oluşturduğu kelime okutulup yazdırılır.

5) Şans Oyunu:
bir torba içine kelime fişleri konur.Bu torbada bulunan kelimeler öğrenciye çektirilir.çekilen kelime okutulup yazdırılır.

6) Gezi Oyunu:
Hangi hece üzerinde egzersiz yapılacaksa o hece ile anlamlı kelimeler oluşturacak eski heceler yazılır.Bu hecelerin sağına ve soluna egzersiz yapılacak hece konur.Böylece diğer hecelerin yanına ve birer birer geziye çıkarmış oluruz.Kelimeler okutulur ve yazdırılır.

KAYNAKÇA
1) Bildirici,Kemal.Oruç Mehmet.Ekizler,Mustafa.İlk Okuma Yazma Öğretiminde Çözümleme Metodu.Serhat Yayınları.İstanbul:2000
2)İlköğretim Okulu Orta Düzeyde Öğrenme Yetersizliği (Eğitilebilir)Olan Çocukların Eğitim Programı.Milli Eğitim Basımevi.Ankara:2001
3) Akyılmaz,Lütfi.Kocaoluk,M.Şükrü.İlk Okuma Yazma Öğretimi.
Kocaoluk Yayınları.İstanbul:1992