Öğrenme
güçlüğü olan çocuklar; zihinsel yetenekleri normal sınırlar
içinde yer alan, ancak öğrenme güçlüğü gösteren çocuklardır.
Öğrenme güçlüğü olan çocukları, zihinsel yetersiz ve davranış
bozukluğu olan çocuklardan ayırmak gerekir. Öğrenme güçlüğü
gösteren çocuklar; dinleme, düşünme, konuşma, yazma ya da matematik
problemlerini çözmede güçlükleri görülen, anlama ya da yazılı
ve sözlü dili kullanmadaki psikolojik süreçlerden birinde ya
da birkaçında yetersizliğin ortaya çıktığı çocuklardır.
Öğrenme
güçlüğü terimi; algısal güçlükleri, beyin zedelenmesinden etkilenmiş
olanları, disleksi ve gelişimsel afaziyi içermektedir. Ancak
öğrenme güçlüğü tanımı ekonomik, kültürel, çevresel yoksunlukları
davranış bozukluklarını, zihinsel, bedensel, görme ya da işitme
yetersizliği sonucunda oluşan öğrenme güçlüklerini kapsamamaktadır.
2509 sayılı
tebliğler dergisi özel öğrenme güçlüğünü; yazılı ya da sözlü
dili anlamak ya da kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma
süreçlerinden birinde ya da birkaçında ortaya çıkan ve dinleme,
konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkati yoğunlaştırma ya da
matematiksel işlemleri yapmada yetersizlik nedeniyle bireyin
eğitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesidir.
Çocuğun,
bilgi işlem süreçleri ile ilgili bir problemle birlikte kendini
idare etme ve sosyal becerilerdeki zorluğunu da yansıtır.
Eğer çocuk
potansiyeli oranında başarılı değilse; bunun nedeni düşük güdülenme,
sık okul değiştirme sonucu temel becerileri edinememe, ekonomik,
kültürel ve çevresel yoksunluklar, dil ya da davranış problemleri
gibi başka bir problem de olabilir.
NEDENLER:
Öğrenme güçlüğünün nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte
bilim adamları tarafından desteklenen bazı bulgular vardır.
1- Beynin Hatalı İşleyişi:
Öğrenme güçlüklerinin beynin zedelenmesi sonucu oluşan tahribatların
oluşturduğu düşünülmektedir.
2- Biyo-kimyasal
bozukluklar:
Fizyolojik ya da biyo-kimyasal bozukluklardan dolayı öğrenme
güçlüğünün oluştuğu öne sürülmektedir.
Ayrıca vitamin
eksikliği, alerjiler, genetik eğilimler kan uyuşmazlığı, oksijen
eksikliği, doğum aletlerinin yol açtığı yaralanmalar, beyin
hasarı, çarpma ve tümörler gibi doğum sonrası etkenlerin öğrenme
güçlüğüne neden olabileceği düşünülmektedir.
ÖĞRENME
GÜÇLÜĞÜ GÖSTEREN ÇOCUKLARIN ÖZELLİKLERİ
1-Çalışma
becerilerini Kullanma Yetersizliği:
Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların çoğunda ortak olarak görülen
özelliklerden biri çalışma becerilerini kullanma yeteneğindeki
yetersizliktir.
Çalışma
Becerileri;
a) Problemi etkili bir şekilde yapabilmek için gerekli olan
kaynakların, stratejilerinin ve becerilerin farkına varılması.
b) İşin ya da problemin başarıyla tamamlanmasına yol açacak
şekilde yapılacak işlerin planlanması, süren etkinliklerin etkinliğinin
sürekli değerlendirilmesi gibi unsurları kapsayan kendi kendini
düzenleme mekanizmasını kullanma yeteneğidir.
2-Algısal
Bozukluklar:
Öğrenme güçlüğü gösteren çocukların önemli bir özelliği de algısal
bozukluklarının olmasıdır. Görsel algılama ya da görsel duyularda
gelen uyarıların yorumlanması ve örgütlenmesinde güçlük çekerler.
Görsel algılama güçlüğü olan çocuklar, harfleri ve geometrik
şekilleri kopya etmede zorlanırlar.
3-Algısal,
devimsel ve genel eşgüdüm problemleri :
Yaşlarına göre devimsel becerilerin kullanmasını gerektiren
bedensel etkinliklerde yetersizliklerin ve eşgüdüm problemlerinin
olmasıdır. Top atma, yakalama, zıplama yada koşmada yetersizlik
yada yavaş gelişim söz konusudur. Öğrenme güçlüğüyle bağlantılı
olabilir, fakat nedeni değildir.
4-Dikkat
Bozukluğu ve Aşırı Hareketlilik:
Dikkatle ilgili güçlüklere hem işitsel hem de görsel alanda
rastlanmaktadır. Dikkatleri normal çocuklara göre daha kolay
dağılmaktadır. Sınıfta dikkatsiz ve aşırı hareketlidirler. Sınıfta
uzun süre yerlerinde oturamazlar. Birinci ya da ikinci sınıfa
giden bir öğrenci üç dört yaşlarındaki çocuklar kadar hareketli
ise öğrenmesi olumsuz yönde etkilenecektir.
5-Düşünme
ve Bellek Problemleri:
İşitse ve görsel uyaranların bellekte tutulamaması bakımından
yetersizlik gösterirler.
Herhangi bir yetersizliği olmamasına rağmen, bir dizi kelimeyi
ezberlerken zorlanır. Birbirine benzeyen kelimeleri ayırmada
güçlük çekerler.
6-Sosyal
Uyum:
Öğrenme güçlüğü gösteren çocuklar, duygusal bozukluk gösteren
çocukların davranış özelliklerini gösterirler. Çoğu zaman mutsuzdurlar,
kendini değerlendirmeleri olumsuzdur, kendi kendilerini kontrol
edemediklerine inanırlar ve başlarına gelen olayların diğer
kişi ve olaylardan kaynaklandığını düşünürler. Çabalarının işe
yaramadığını, ne kadar çabalarsa çabalasın öğrenemediğini düşünürler.
ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ YA DA BOZUKLUĞU
Öğrenme
bozukluğu başlığı altında okuma, yazma, hesaplama ve diğer yetenekleri
bozukluğu yer alır.
DİSLEKSİ
Gelişimsel,
nörolojik bozukluğa, yetersizliğe bağlı okuma ve yazma bozukluğudur.
Belirgin
Disleksi Özellikleri
Okuma yavaştır ve akıcı değildir, bazen hiç yoktur, harf harf
okur. Özellikle bilmediği kelimeleri ve uzun kelimeleri okurken
duraklar okuyamaz.
p, b, d, g, h, y, s, z, u gibi harfleri yazarken karıştırır
ve ters yazar.
Yazarken bazı harfleri unutur, bazılarını fazladan ekler.
Ayna hali yazı yazabilirler. ( qİlAT ) Talip
Kelimeleri
kısaltarak okur.
Tahmin ederek okur.
Yüksek sesle okurken anlamı ifade eden ritim, tını ve tonlama
bozuktur.
Yanlış vurgulama yaparlar.
Okuduğu öykünün anlamını çıkaramaz.
Yazması bozuktur, karalama, harfleri yanlış dizme görülür.
Kalem tutması bozuktur, çabuk yorulur.
Birbirine yakın kelimeleri ayıramaz.
Bir satırı takip edemez, karıştırır.
Satır başına geçerken zorlanır.
İçinden okurken bazı sesler çıkarır.
Kelimenin yerine başka bir kelime yerleştirme, atlama görülür.
Disleksinin
yüzde 39'u dikkat sorunlarıyla, yüzde 37'si görsel-motor sorunlarla,
yüzde 16'sı görsel-mekansal sorunlarla ilgili olduğu tespit
edilmiştir. Dislekside sağ-sol, yukarı-aşağı gibi kavramlar
karıştırılabilir. Perspektiften yoksundurlar. Bisiklet ya da
saat resmi çizerken sorun yaşarlar.
Disleksinin
belli bir tedavisi yoktur. Sorunun erken tanınması, okulun ve
ailenin teşvik edici olması oldukça önemlidir. Sık okul değiştirme,
evde ikinci bir dilin kullanılması önemli bir olumsuzluktur.
Yaş ilerledikçe okuma sorunları düzelebilir. Ancak yazı hataları
ve yavaş okuma kalıcı olur. Akademik açıdan pek çoğu başarısızdır.
Yaşla birlikte (8. sınıfa doğru) okuduğunu anlamada düzelmeler
olur. Sözlü anlatım ve sözlü sınavlarda daha başarılı olurlar.
MATEMATİK
BOZUKLUĞU (DİSKALKULİ)
Sayısal
ilişkileri kavramada, hesaplamada, sayısal sembolleri tanıma,
kullanma ve yazmada açığa çıkan bozukluk ve yetersizliktir.
Çocuklarda
iki tip bozukluk vardır.
1- Hesaplama
2- Akıl Yürütme
1- Hesaplama:
Matematik Bozukluğu Olan (Diskalkuli) Çocuklar
- Sayıları
bozuk yazar, sıklıkla yer değiştirirler (ters dönmüş ya da baş
aşağı).
- Sayıları eksik ya da fazla yazarlar (324 sayısını 30020, 286
sayısını 200806 şeklinde yazabilirler).
- Geometrik ilişkileri kavramada zorlanabilirler.
- Basit işlemleri yapamazlar.
- Aritmetik sembolleri tanımada zorlanırlar.
- Çok basamaklı sayıları okuma ve yazmada zorlanırlar.
- İşlemleri bozuk sıra ile yaparlar.
- Çarpma, bölme gibi işlemlerde sayıları alt alta yazmada zorlanırlar.
- Sayıları atlar, sağlama yapamazlar.
- İşlemleri yanlış yaparlar.
2- Akıl
Yürütme:
Akıl yürütmede
dil sorunu da olabilir. Sözel problem çözme, komutları anlama,
akılda tutma, plana göre adım adım çözme bozuktur. Genel olarak
bu yetersizliklerin yanı sıra dikkat sorunları yaşanır. Dikkati
çabuk dağılır ve kısa sürelidir.
Öğrenme bozukluğu olan çocuklar, okul başarısızlığı, okul reddi,
okul fobisi, davranış sorunları; özellikle düzen bozucu davranışlar,
hiperaktivite, migren, enüresiz (altını ıslatma), depresyon
vb. duygusal uyum sorunları yaşarlar.
Genel olarak
öğrenme güçlüğünün kaynağında;
- Hafıza,
- Organizasyon,
- Bir konu üzerinde yoğunlaşma ya da dikkatini toplama yetisi,
- Bilgiyi hatırlanacak şekilde düzenleme yetisi,
- Öğrenilmiş bir bilgiyi yeniden akla getirme (hatırlama),
- Olayları uygun bir düzen içinde anlama yeteneklerinde problem
bulunabilir.
Öğrenme
güçlüğü,ayrıca çocuğun duyduğunu ya da gördüğünü algılamakta,
yazılı malzemeleri ve sözlü sunuları anlamakta zorlandığı anlamına
da gelebilir.
İlköğretimin
ilk üç yılında sık rastlanan özel öğrenme güçlüğü belirtileri
şunlardır:
- Ana okulunu bitirdiğinde ev telefonunu hala ezberleyememiş
olabilir.
- Çabalamasına rağmen bebek ninnilerini ezberleyip tekrarlayamaz.
- Öyküleri dinlerken dikkatini toplamakta ve kavramada güçlük
çeker.
- Öykünün ayrıntılarını hatırlamada zorlanır.
- Birinci sınıfta iken harflerin seslerini öğrenmekte ya da
sayı ve harfleri yazmakta zorlanır. Buna bağlı olarak duygusal
açıdan çok çabuk kırılır, çok çabuk sinirlenir, kağıtları yırtar,
ağlar, okula gitmek istemez, aptal ya da akılsız olduğunu söyler.
-Sınıfta davranış problemi vardır; dikkat çekici, düşüncesizce
hareketlerde bulunur.
-Sınıf ödevlerini bitiremez.
- Öğretmeninden ya da anne-babasından sürekli yardım ister.
- Bir gün öğrendiğini ertesi günü unutur. Örneğin sözcükleri
hecelemeye çalışır, öğrenmiş gibi gözükür ama testte başarısız
olur ve unuttuğunu söyler. Aynı şey okumada da olur, kalın sesli
bir harfle örneğin "a" ile başlayan bazı sözcükleri
gayet güzel okur, ancak bir sonraki hafta aynı sözcüklerle karşılaştığında
yeniden öğretmeniz ve çalıştırmanız gerekir.
- İkinci sınıfta basit toplamaları yapmakta zorlanır. Üçüncü
ve dördüncü sınıfta çarpım tablosunu, her gece birlikte tekrar
ettiğiniz halde ezberleyemez.
- Düşüncelerini kağıda dökmekten kaçınır ya da güçlük çeker.
- Soruları sesli olarak yanıtlar, ancak bunları yazmaya çalıştığında
aynı başarıyı gösteremez.
- Konuşurken kelime dağarcığı yeterli olduğu halde yazarken
çok basit bir dil kullanır. Çünkü uzun sözcükler yazmak daha
zor gelir.
- Okula gitmek istemez.
- Okul ödevlerinin çok zor olduğunu söyler.
ÖĞRENME
GÜÇLÜĞÜ ÇEKEN ÇOCUKLARIN AİLELERİNE ÖNERİLER
Eğer çocuğunuz
okulda başarısız oluyorsa ve öğrenme güçlüğü tanısı konmuşsa;
Öncelikle bunun nedenlerini araştırın.
Öğretmeninden bilgi ve yardım isteyin. Gerekli tıbbi ve psikolojik
ölçümleri yaptırın gerekirse profesyonel yardım isteyin.
Öğretmeni ile ortak bir çalışma planı geliştirin.
Çocuğunuzun tüm özelliklerini ve kapasitelerini tanıyın.
Harfleri ters yazıyorsa: Harflerin yazılı olduğu kartlar hazırlayın.
Yazarken kartlara bakarak doğru yazmasını sağlayın ve hatalarını
düzeltmesini sağlayın, yazma alıştırmaları yapın.
Doğru hecelemekte, yazmakta zorlanıyorsa: Cümleleri kelimeleri
gruplara ayırın, her gün belli bir grubu yazmasını ve kurmasını
sağlayıp çalıştırın. Bakmadan yazdırın, hatalarını düzeltip
tekrar yazdırın ve okutun.
Matematik problemlerinde zorlanıyorsa: Matematik seviyesini
tespit edin. Eski bilgilerini tekrarlatın, çok kısa basamaklar
halinde yavaş yavaş ilerleyin, çalışırken birden fazla duyuya
hitap edin (görsel, işitsel, olay yaşayarak, dokunarak).
Okumayı öğrenmede güçlük çekiyorsa:
Okuma seviyesini tespit edin. Tümden gelim (bütünden parçaya)
yöntemini kullanın.
Sık sık tekrarlama yapın.
Sabırlı ve olumlu tutum içinde olun.
Güdüleyici ve teşvik edici olun.
Çocuğun kendisini rahat ve güvencede hissettiğinden emin olun.
Dikkati çabuk dağıldığından çalışmaları kısa tutun.
Bir basamağı öğrendiğinden emin olmadan diğer basamağa geçmeyin,
yavaş ilerleyin, öğrendiklerini karıştırmasına engel olun.
Çalışma becerilerini geliştirmek için ev egzersizleri ve sorumluluklar
verin. Günlük işlerde olaylara katılmasını sağlayın (temizlik,
yardım vb.).
Başardıkça teşvik edin, onaylayın.
Dikkati yoğunlaştırıcı etkinlikler yaptırın (oyunlar, boncuk
dizme, nesneleri gruplama, ayırma, düzeltme vb.).
Başaramayacağı ödevler, görevler, sorumluluklar vermeyin. Kendisini
başarısız ve olumsuz değerlendirmesine engel olun.
Hatırlamayı ve tekrarlamayı gerektirecek hafıza oyunları oynatın.
ÖĞRENME
GÜÇLÜĞÜ ÇEKEN ÇOCUKLARIN ÖĞRETMENLERİNE ÖNERİLER
Çocuğun
bireysel özelliklerini, sınırlılıklarını bilin.
Aile ile diyalog halinde olun.
Sınıfta öğrenme etkinliklerine katılmalarını sağlayıcı sorumluluklar,
görevler verin.
Kullandığınız komutların basit, kısa ve net olmasına dikkat
edin.
Hafızaları zayıf olduğundan öğrendiklerinin bellekte kalıcı
olmasını sağlamak amacıyla birden fazla duyuya hitap edin.(görsel,
işitsel, drama vb.).
Güven verici ve teşvik edici olun.
Tedirginlik ve güvensizlik öğrenmeyi her durumda ve yerde olumsuz
etkiler.
Ön sıralara oturtun sık, sık jest ve mimiklerle katılımını sağlayın.
Aşırı hareketliliği varsa sınıf ortamında farklı düzenlemeler
yapın.
Başaramayacağı ödevler, sorular ve sorumluluklar vermeyin.
Kendisinin başarabileceğine inandırın.
Kendisini olumlu değerlendirmesini ve iyi hissetmesini sağlayın.
Sosyal aktivitelere katılmasını sağlayın, iş yapma becerisi
kazandırın.
Gruplama, ayırt etme vb. ödevler verin.
Görsel algı becerilerinin gelişimine yönelik etkinlikler yapın.
İçinde bulunduğu gelişim döneminin özelliklerini iyi bilin.
Olumsuz etiketlemelerden kaçının (yaramaz, tembel, dikkatsiz
vb. ).
Öğrenme güçlüğü gösteren öğrencinizi diğer öğrencilerle kıyaslamayın
ve onu olduğu gibi kabullenin.
KAYNAKÇA:
Pediatrik Davranış Nörolojisi Prof. Dr. KORKMAZ Barış
2509 sayılı Tebliğler Dergisi
İnsan Ve Davranışı CÜCELOĞLU Doğan
Çocuk Ruh Sağlığı YÖRÜKOĞLU Atalay
Çocuk Eğitimi YAVUZER Haluk
Davranış Bilimine Giriş ST. Morgan
Ruh Sağlığı Ve Bozuklulukları ÖZTÜRK Orhan
